Khi nhìn vào doanh nhân Việt Nam hôm nay, chúng ta dễ quên rằng nhiều người đã bắt đầu sự nghiệp của mình trong bối cảnh khó khăn và thiếu tài nguyên. Họ không có trường lớp dạy làm doanh nhân mà thay vào đó tự học, tự trải nghiệm, và tự trưởng thành qua từng khó khăn. Các doanh nhân tiêu biểu như Trần Bá Dưỡng, Phạm Nhật Vượng, Đặng Lê Nguyên Vũ, Nguyễn Đăng Quang không chỉ gây dựng sự nghiệp cho bản thân mà còn để lại những bài học khó quên từ tấm gương của họ cho thế hệ doanh nhân kế cận.
Họ Là Ai – Những Người Mở Đường
Điểm chung giữa những nhân vật trên là khởi đầu khiêm tốn, trong hoàn cảnh bất định. Họ không có nhiều mô hình doanh nghiệp để học hỏi, mà phần lớn bắt đầu từ những sai lầm và cuộc sống thực tế. Hãy cùng điểm qua một số doanh nhân tiêu biểu để hiểu rõ hơn về hành trình của họ:
Từ phố Phạm Nhật Vượng hiện có khối tài sản 18,1 tỷ USD.
Ông Phạm Nhật Vượng: Sinh năm 1968, học ngành kinh tế địa chất ở Liên Xô, khởi nghiệp tại Ukraine với công ty Technocom từ năm 1993 – chuyên sản xuất mì ăn liền, bột canh và các sản phẩm thực phẩm nhanh. Công ty này lớn mạnh ở Ukraine trước khi ông Vượng bán Technocom cho Nestlé vào đầu những năm 2000 và trở về Việt Nam để mở rộng hoạt động bằng cách thành lập Vincom, Vinpearl và sau này là Vingroup.
Ông Đặng Lê Nguyên Vũ: Sinh năm 1971 tại Khánh Hòa, bắt đầu với vài m2 xưởng rang xay cà phê, cơ sở cà phê nhỏ. Đến tháng 6/1996, Trung Nguyên chính thức ra đời. Từ đó phát triển thương hiệu, mở rộng ra cà phê hòa tan (G7), chuỗi quán và xuất khẩu, và bắt đầu đặt mục tiêu đưa cà phê Việt ra toàn cầu.
Ông Nguyễn Đăng Quang: Sinh năm 1963 (Quảng Trị), học tập ở Nga và Belarus. Ông bắt đầu kinh doanh từ việc bán mì ăn liền cho người Việt tại Nga, sau đó mở rộng sản xuất mì và phát triển Masan với các sản phẩm thực phẩm như tương, nước mắm, xúc xích… và mạng bán lẻ.
Ông Trần Bá Dưỡng: Sinh năm 1960 (Huế), tốt nghiệp ngành cơ khí (Trường ĐH Bách khoa TP. HCM), khởi nghiệp từ công việc sửa chữa cơ khí, sau đó thành lập Thaco (Tập đoàn Trường Hải) năm 1997. Tập đoàn này phát triển đa ngành: ô tô, cơ khí, nông nghiệp, logistics, bất động sản và dịch vụ.
Từ những câu chuyện trên, chúng ta thấy rằng dù không có mô hình giáo trình rõ ràng về kinh doanh, nhưng họ vẫn dám liều và bứt phá để tồn tại và phát triển. Chính sự dám nghĩ dám làm, cùng với kinh nghiệm thực tế, đã tạo nên những bài học khó quên từ tấm gương doanh nhân Việt.
Bài Học Thứ Nhất: Dám Liều Khi Không Có Gì Chắc Chắn
Hãy liều như những gì họ đã làm; cảm nhận thị trường và lòng tin vào chính mình là điều quan trọng. Ông Phạm Nhật Vượng đã mở Technocom tại Ukraine trong những năm Liên Xô tan rã, khi người dân thiếu thốn hàng hóa. Ông đã vay hơn 10.000 USD từ bạn bè với lãi suất cao, sau đó vay ngân hàng với chi phí cao để mở rộng sản xuất, đáp ứng nhu cầu thực phẩm nhanh tại Ukraine.
Ông Nguyễn Đăng Quang bắt đầu từ việc bán mì và đồ gia vị cho người Việt tại Nga, sau đó mở nhà máy sản xuất mì giúp Tập đoàn Masan nhận diện thị trường. Ông Trần Bá Dưỡng chọn ngành ô tô đầy rủi ro, khi Thaco bắt đầu, thị trường ô tô trong nước chưa phát triển, người tiêu dùng còn dè dặt với thương hiệu nội địa. Tuy nhiên, ông mạnh dạn đầu tư lập ráp, hợp tác quốc tế và mở rộng nhanh chóng.
Bài Học Thứ Hai: Tự Học – Tự Mày Mò – Tự Thích Nghi
Thời đó không có nhiều nguồn học về quản trị hiện đại, marketing quốc tế, logistics; họ phải học từ sai lầm, từ kinh nghiệm thực tế.
Ông Phạm Nhật Vượng từ Ukraine học cách vận hành nhà máy thực phẩm, quản trị xuất khẩu, xử lý chuỗi cung ứng trong môi trường khó khăn, điều mà không có trường nào dạy. Từ đó, ông tích lũy kinh nghiệm cho vay vốn, đàm phán quốc tế, thu mua nguyên liệu, xử lý văn hóa tiêu dùng. Khi trở về Việt Nam, ông tiếp tục tự thích nghi trong lĩnh vực bất động sản, du lịch, khách sạn, dịch vụ…
Ông Nguyễn Đăng Quang từ mày mò sản xuất mì, tương, nước mắm – hiểu rõ chuỗi nguyên liệu, quy trình bảo quản, khẩu vị người tiêu dùng từ thị trường Nga cho đến thị trường Việt. Ông mở nhà máy mì gói, sau đó mở rộng sang các sản phẩm thực phẩm và tiêu dùng khác khi thấy cơ hội.
Bài Học Thứ Ba: Khát Vọng Phụng Sự
Điều làm họ khác biệt so với kẻ làm giàu đơn thuần là khát vọng tạo giá trị, để lại di sản, thay đổi ngành nghề và đưa sản phẩm Việt Nam ra thế giới.
Ông Phạm Nhật Vượng không chỉ muốn xây dựng tập đoàn bất động sản, khách sạn, dịch vụ mà còn đặt mục tiêu biến Vingroup thành tập đoàn đa ngành với công nghệ, công nghiệp, dịch vụ đẳng cấp quốc tế, đóng góp vào sự phát triển hạ tầng, đời sống, giáo dục ở Việt Nam.
Ông Đặng Lê Nguyên Vũ định hướng cà phê Việt Nam không chỉ là sản phẩm xuất khẩu mà còn là thương hiệu được cả thế giới biết đến. Ông không ngừng mở rộng thương hiệu Trung Nguyên, xây dựng mô hình chuỗi cà phê độc quyền.
Ông Nguyễn Đăng Quang xây dựng Masan không chỉ để cạnh tranh sản phẩm nội địa mà còn phát triển hệ sinh thái tiêu dùng; mua lại chuỗi bán lẻ, mở rộng sản xuất, chăm sóc thị trường nội địa để người Việt có sản phẩm chất lượng cao, thương hiệu mạnh.
Di Sản Của Những Người “Không Được Dạy Làm Giàu”
Họ không chỉ làm giàu cho bản thân mà còn để lại di sản lớn cho nền kinh tế và xã hội:
Tạo dựng nền kinh tế tư nhân mạnh hơn: Nhờ việc dám thử, dám làm, thị trường trong nước càng nhiều thương hiệu Việt mạnh, sản phẩm Việt được tin tưởng và yêu thích.
Thúc đẩy hoàn thiện thể chế và chính sách: Khi doanh nhân lớn hơn, có tiếng nói, có vai trò kinh tế, họ góp phần vào sự thay đổi chính sách – từ luật doanh nghiệp, luật bảo vệ quyền sở hữu, hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất, hỗ trợ công nghiệp phụ trợ, hỗ trợ xuất khẩu. Không ít sáng kiến từ phía doanh nhân được xã hội và nhà nước lắng nghe.
Truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ: Câu chuyện về ông Vượng bắt đầu từ mì ăn liền ở Ukraine, ông Quang bán mì cho người Việt ở Nga, ông Dưỡng từ kỹ sư cơ khí lên làm lãnh đạo hay ông Vũ từ quán cà phê nhỏ cho đến Trung Nguyên – những câu chuyện rất đời thường nhưng đầy sức mạnh. Nếu có ý chí, kiên trì, dám chịu rủi ro, học hỏi và có khát vọng, thì có thể làm nên sự nghiệp.
Thay đổi cấu trúc ngành hàng và tiêu dùng: Các tập đoàn như Vingroup, Masan, Thaco không chỉ sản xuất – tiêu thụ nội địa mà xây dựng chuỗi sản xuất, phân phối, bán lẻ, tạo công ăn việc làm, phát triển vùng, phát triển ngành phụ trợ (ô tô, nông nghiệp, thực phẩm, dịch vụ) – khuyến khích sự đa dạng trong kinh tế.
Họ – Trần Bá Dưỡng, Phạm Nhật Vượng, Đặng Lê Nguyên Vũ, Nguyễn Đăng Quang và rất nhiều nhà sáng lập khác không được dạy làm doanh nhân. Không có môi trường chuẩn, không có bản hướng dẫn rõ ràng, không có ai chỉ từng bước. Nhưng chính hành trình của họ đã mở ra những người dẫn đầu trong ngành, trong thị trường, trong tư duy.
Ngày Doanh nhân Việt Nam không chỉ là để tri ân những người làm giàu, mà là để tri ân những người đã dám dấn thân, chịu đau, chịu đựng, chịu học từ mọi khía cạnh – từ thất bại, từ rủi ro, từ đòi hỏi bản thân hơn. Những bài học từ thế hệ đầu tiên này vẫn còn nguyên giá trị: dám liều, tự học, thích ứng, khát vọng đóng góp, giữ bản lĩnh qua khủng hoảng.