Tương truyền, vào những đêm buông xuống trên đỉnh Ly Sơn, giữa cơn mưa gió gào thét, người gác ngọn thường thấy những ánh đèn ma quái le lói từ bên trong gò mộ khổng lồ, như vô số con mắt đang nhìn vào. Đối với người xưa, đó là dấu hiệu của sự gián đoạn từ Tần Thủy Hoàng. Còn đối với chúng ta ngày nay, đó là câu chuyện mở đầu cho một trong những bí ẩn vĩ đại nhất của lịch sử Trung Quốc: Lăng mộ Tần Thủy Hoàng và “dòng sông Thủy Ngân” cuộn chảy bên trong.
Nguồn gốc của truyền thuyết này được ghi chép lại một cách rõ ràng và chi tiết trong “Sử ký – Tần Thủy Hoàng bản ký” của Tư Mã Thiên. Tác giả đã mô tả lăng mộ như một vũ trụ thu nhỏ, với “các hình thiên văn ở trên và địa lý ở dưới” cùng “thủy ngân được dùng để tưởng trưng cho sông biển được bơm bằng máy móc”.
Lời kể này đã mê hoặc các thế hệ độc giả, nhưng cũng khiến họ băn khoăn: Liệu Tư Mã Thiên có thực sự chứng kiến điều này, hay chỉ đơn thuần là thêu dệt nên một câu chuyện hoành tráng để tôn vinh sự vĩ đại của Tần Thủy Hoàng?
Khi khoa học hiện đại giải mã truyền thuyết
Năm 1981, một nhóm khảo cổ học Trung Quốc đã quyết định sử dụng khoa học để tìm kiếm câu trả lời. Với thiết bị đo liệu thủy ngân tiên tiến, họ tiến hành khảo sát gò mộ của Lăng mộ Tần Thủy Hoàng.
Kết quả đầu tiên đã khiến cả thế giới kinh ngạc. Trong một khu vực rộng lớn gần 12.000 mét vuông của gò mộ, họ phát hiện ra một dị thường thủy ngân mạnh. Sự hiện diện của một lượng lớn thủy ngân trong đất, vượt xa mức tự nhiên, là bằng chứng rõ ràng cho thấy đây là sản phẩm của hoạt động con người. Điều này giống như việc tìm thấy một mùi hương lạ trong một căn phòng kín, và sau đó phát hiện ra nguồn gốc của mùi hương đó chính là một chiếc hộp bí ẩn.
Đến năm 2002, “Dự án 863” của chính phủ Trung Quốc đã đưa công nghệ viễn thám và thám dò địa vật lý vào cuộc khảo sát sâu rộng hơn về…