Minamitorishima – một hòn đảo nhỏ ở Thái Bình Dương đang trở thành điểm nhấn trong cuộc tranh giành về các nguyên liệu quan trọng của Nhật Bản. Thuộc vùng hải đảo hẻo lánh của đất nước mặt trời mọc, Minamitorishima có vị trí gần 2.000 km về phía đông nam Tokyo. Đáng chú ý hơn, từ những sâu thẳm dưới biển có thể mang đến một món quà to lớn cho nền kinh tế Nhật Bản, khi một nhóm nghiên cứu đã thành công trong việc thu hồi trầm tích chứa các nguyên liệu đất hiếm từ một trong những mỏ dưới nước triển vọng nhất được phát hiện gần đây.
Hành trình này không chỉ mang lại hy vọng cho Nhật Bản trong việc giảm bớt sự phụ thuộc vào Trung Quốc mà còn càng khẳng định vị thế của nước này trong lĩnh vực nguyên liệu đất hiếm – một yếu tố quan trọng trong cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc. Thực tế, Nhật Bản là quốc gia công nghiệp lớn duy nhất đã có những bước đi mạnh mẽ để giảm thiểu sự phụ thuộc vào Bắc Kinh, bất chấp một số yếu tố rủi ro hiện hữu.
Cuộc Khám Phá “Nhiệm Vụ Bất Khả Thi” 6.000 Mét Dưới Thái Bình Dương
Hoạt động tại Minamitorishima, được thực hiện bằng tàu khoan khoa học sâu Chikyu, đã đánh dấu bước đầu tiên trong việc lấy mẫu ở độ sâu chưa từng có. Đây chính là “nhiệm vụ bất khả thi” mà các nhà khoa học đã dày công thực hiện.
Chính phủ Nhật Bản đã coi kết quả này là “một cột mốc quan trọng về an ninh kinh tế và phát triển hàng hải tổng thể”, nhấn mạnh rằng việc phân tích tiếp theo sẽ giúp xác định chính xác số lượng và chất lượng của các nguyên tố có trong mẫu được thu thập. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả nằm ở khía cạnh chiến lược của cuộc khai thác này.
Nguyên liệu đất hiếm, nhóm kim loại gồm 17 loại, đóng vai trò quan trọng trong công nghệ tiên tiến. Chúng được sử dụng để sản xuất các nam châm mạnh mẽ cho xe điện, tuabin gió, thiết bị điện tử, vi mạch, các hệ thống radar, tên lửa và nhiều lĩnh vực khác. Một số nguyên tố như dysprosium và yttrium có thể tồn tại khoảng 730 và 780 năm tiêu dùng trong khu vực xung quanh Minamitorishima, đã trở thành nguyên liệu thiết yếu cho ngành công nghiệp và quốc phòng hiện đại. Theo một số ước tính, mỏ dưới nước Nhật Bản có thể chứa hơn 16 triệu tấn nguyên liệu đất hiếm, nhiều khả năng là nguồn dự trữ lớn thứ ba trên thế giới.
Cú Sốc Năm 2010 và Sự Chuyển Mình Chiến Lược
Cuộc đua tới độc lập về nguyên liệu vẫn chưa dừng lại ở đây. Chính sự kiện năm 2010 đã thắp lên ngọn lửa trong hành trình này khi một cuộc khủng hoảng ngoại giao với Bắc Kinh đã làm nổi bật sự bất ổn của Nhật Bản.
Sau vụ đụng độ giữa một tàu cá Trung Quốc và hai tàu tuần duyên Nhật Bản gần quần đảo Senkaku, Trung Quốc đã ngừng xuất khẩu nguyên liệu đất hiếm sang Nhật Bản trong khoảng thời gian hai tháng. Thời điểm đó, Tokyo phụ thuộc vào Bắc Kinh tới hơn 90% lượng nhập khẩu nguyên liệu này. Sự phong tỏa đã gây ra hoảng loạn trong các ngành công nghiệp, đặc biệt là ngành ô tô, khiến giá nguyên liệu đất hiếm tăng vọt gấp mười lần chỉ trong vòng một năm.
Khoảnh khắc khủng hoảng đó đã trở thành cú sốc chiến lược đối với Tokyo. Trong khi nhiều quốc gia công nghiệp khác coi sự kiện này là một khủng hoảng nhất thời, Nhật Bản đã nhận thấy đây là một tín hiệu cơ cấu quan trọng. Việc phụ thuộc quá nhiều vào một nhà cung cấp duy nhất, đặc biệt là một nước láng giềng cạnh tranh, đã trở thành rủi ro sống còn cho một nền kinh tế tiên tiến và công nghiệp hóa cao như của Nhật Bản.
Kể từ đó, Tokyo đã chuyển mình với một chiến lược mạnh mẽ. Chính phủ đã triển khai hàng loạt biện pháp mạnh mẽ, bao gồm đầu tư vào công nghệ giảm sử dụng nguyên liệu đất hiếm, phát triển vật liệu thay thế, tăng cường tái chế, mua lại cổ phần trong các mỏ một cách khôn ngoan, đặc biệt ở Úc với sự hỗ trợ của tập đoàn Lynas, và tạo dựng các kho dự trữ chiến lược.
Kết quả từ chính sách này khiến Nhật Bản giảm dần sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Hiện tại, tỷ lệ này đã đạt khoảng 50%, một con số mà chưa có quốc gia nào khác có thể sánh bằng. Yếu tố quyết định cho sự thành công của chiến lược này chính là cách tiếp cận tổng thể và đồng bộ.
Chiến Lược Dự Trữ, Đổi Mới và Lợi Thế Cạnh Tranh
Theo các nhà phân tích, một yếu tố không thể không nhắc đến đó chính là việc duy trì dự trữ. Chính phủ Nhật Bản đã tạo ra các kho dự trữ chiến lược về nguyên liệu đất hiếm nhằm giảm thiểu những gián đoạn nguồn cung tạm thời. Mặc dù điều này có vẻ đơn giản, nhưng lại cần có tầm nhìn dài hạn và khả năng huy động vốn mà không phải quốc gia nào cũng có thể thực hiện.
Việc tích trữ không thể loại bỏ hoàn toàn sự phụ thuộc, nhưng nó cung cấp thời gian quý báu trong trường hợp xảy ra cú sốc, cho phép công nghiệp thích nghi mà không cần phải ngừng hoạt động ngay lập tức.
Cùng với những vấn đề trên, một đặc điểm cấu trúc của nền kinh tế Nhật Bản là tính tích hợp công nghệ cao. Nhật Bản không chỉ là nhà nhập khẩu nguyên liệu đất hiếm mà còn là một người chơi cực kỳ chuyên nghiệp trong việc biến chúng thành các thành phần có giá trị gia tăng cao. Khả năng này đã giúp Nhật Bản không ngừng đổi mới và giảm thiểu sự phụ thuộc vào những nguyên liệu chính. Có thể nói, khả năng làm nhiều hơn với ít hơn đã trở thành một lợi thế cạnh tranh lớn.
Cũng như những gì đã diễn ra, cuộc chiến về nguyên liệu đất hiếm không chỉ là vấn đề của riêng Nhật Bản hay Trung Quốc mà còn có thể bùng nổ ảnh hưởng tới nhiều quốc gia trên thế giới. Sự phát triển này không chỉ mang lại hy vọng cho nền kinh tế Nhật Bản mà còn hình thành một cuộc đua mới trong công cuộc tìm kiếm độc lập nguyên liệu, một khía cạnh quyết định để tạo dựng vị thế trên thị trường quốc tế. Trước mắt, Nhật Bản vẫn đang từng bước khẳng định vị trí của mình, từ những “nhiệm vụ bất khả thi” dưới đáy biển cho tới những chiến lược kinh tế vượt bậc.
Với những nỗ lực này, Nhật Bản đang tích cực cổ vũ cho một tương lai bền vững hơn, không chỉ cho riêng mình mà còn cho toàn cầu, một tương lai mà sự phụ thuộc vào nguồn cung từ một quốc gia khác sẽ không còn là rào cản chính trở ngại cho phát triển.
Nguồn: Wired
